Prawo autorskie a AI

Prawo autorskie a AI

Kwestia praw autorskich do treści tworzonych przez sztuczną inteligencję (AI) jest obecnie jednym z najbardziej złożonych i dynamicznie rozwijających się zagadnień prawnych, zarówno w Polsce, jak i na świecie. Brakuje jeszcze jednoznacznych, ugruntowanych przepisów i orzecznictwa w tym zakresie. Niemniej jednak, można wskazać na kilka kluczowych aspektów i dominujących interpretacji:

1. 1. Wymóg ludzkiego twórcy w prawie autorskim:
      • Zgodnie z polską Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Art. 1 ust. 1), przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony  w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
      • Kluczowe jest pojęcie „twórcy”. Tradycyjnie i zgodnie z dominującą doktryną, twórcą może być wyłącznie człowiek (osoba fizyczna), ponieważ tylko człowiek jest zdolny do świadomej, kreatywnej i indywidualnej działalności intelektualnej, która prowadzi do powstania utworu.
      • AI, jako program komputerowy lub system, nie posiada osobowości prawnej ani zdolności do samodzielnej, świadomej twórczości w rozumieniu prawa autorskiego. Dlatego sama AI nie może być uznana za autora utworu.

1. 1. Kto może mieć prawa do treści wygenerowanych przez AI?
      • Użytkownik AI (promptujący): To obecnie najczęściej dyskutowana możliwość. Argumentuje się, że jeśli użytkownik włożył znaczący wkład twórczy w proces generowania treści (np. poprzez szczegółowe, kreatywne i oryginalne polecenia – „prompty”, selekcję wyników, ich modyfikację), to on może być uznany za twórcę lub współtwórcę utworu. Stopień wymaganego wkładu twórczego jest jednak kwestią sporną i nieuregulowaną. Jeśli polecenie jest bardzo proste i ogólne, a główny „wysiłek” leży po stronie AI, przyznanie praw autorskich użytkownikowi staje się wątpliwe. Nie ma w orzecznictwie określonego, jaki procent treści musi pochodzić od człowieka by był on uznany za osobny utwór.
      • Twórcy/Właściciele AI: Twórcy algorytmu lub właściciele platformy AI mogliby rościć sobie prawa, argumentując, że to ich narzędzie umożliwiło powstanie treści. Jednak samo stworzenie narzędzia (np. programu graficznego) nie czyni jego twórcy automatycznie autorem wszystkich dzieł stworzonych przy jego użyciu. Kluczowe znaczenie mają tu warunki korzystania (Terms of Service / Regulamin) danej platformy AI.
      • Brak ochrony prawnoautorskiej: Istnieje pogląd, że treści generowane przez AI w sposób w pełni zautomatyzowany, bez istotnego, twórczego wkładu człowieka, mogą w ogóle nie podlegać ochronie prawnoautorskiej i należeć do domeny publicznej. Taki pogląd wyraził m.in. Urząd ds. Praw Autorskich w USA (U.S. Copyright Office) w odniesieniu do dzieł stworzonych wyłącznie przez AI.

1. 1. Znaczenie Regulaminów (Terms of Service):
      • W praktyce, kluczowe znaczenie dla określenia praw do treści generowanych przez AI mają regulaminy i warunki korzystania z konkretnych narzędzi AI (np. ChatGPT, Midjourney, DALL-E).
      • Firmy dostarczające te narzędzia często określają w swoich regulaminach, kto (użytkownik czy firma) posiada prawa do wygenerowanych treści lub na jakich zasadach użytkownik może z nich korzystać (np. udzielając użytkownikowi szerokiej licencji, czasem nawet z prawem do sublicencjonowania i wykorzystania komercyjnego, ale pod pewnymi warunkami).
      • Należy zawsze dokładnie zapoznać się z regulaminem usługi AI, z której się korzysta, ponieważ to on w dużej mierze kształtuje sytuację prawną użytkownika w odniesieniu do wygenerowanych treści.

1. Regulacje Unijne (AI Act):
   • Unia Europejska opracowała kompleksowe regulacje dotyczącą sztucznej inteligencji (tzw. AI Act). Skupiają się one głównie na kwestiach bezpieczeństwa, etyki, przejrzystości i zarządzania ryzykiem związanym z AI.
   • AI Act nie reguluje bezpośrednio kwestii praw autorskich do treści generowanych przez AI, choć wprowadza wymogi przejrzystości (np. oznaczania treści wygenerowanych przez AI), co może mieć pośredni wpływ na te kwestie. Problem autorstwa pozostaje domeną prawa autorskiego.

Modele AI są trenowane na ogromnych zbiorach danych (tekstów, obrazów, muzyki, kodu itp.), które często zawierają materiały chronione prawem autorskim, pobrane z internetu bez wyraźnej zgody autorów na takie wykorzystanie (do trenowania AI). Wykorzystanie takiej wygenerowanej treści (zwłaszcza komercyjne lub publiczne) bez zgody właściciela praw autorskich do utworu pierwotnego może zostać uznane za naruszenie prawa autorskiego. Nie ma znaczenia, że treść pochodzi od AI – liczy się jej podobieństwo lub zależność od chronionego oryginału. Dostawcy narzędzi AI zazwyczaj nie gwarantują, że wygenerowane treści są wolne od wad prawnych i nie naruszają niczyich praw. Użytkownik korzysta z narzędzia na własne ryzyko pod tym względem.

Na gruncie obecnego polskiego prawa autorskiego, treści wygenerowane wyłącznie przez AI (bez twórczego wkładu człowieka) najprawdopodobniej nie są chronione prawem autorskim, a sama AI nie może być uznana za twórcę. Jeśli jednak użytkownik wniósł istotny wkład twórczy w proces generowania, może potencjalnie ubiegać się o status twórcy. W praktyce, największe znaczenie mają obecnie postanowienia regulaminów usług AI, które określają prawa i zasady korzystania z wygenerowanych treści. Sytuacja prawna jest rozwojowa i można oczekiwać przyszłych zmian legislacyjnych lub ukształtowania się orzecznictwa w tym zakresie.